لوئی کان : پیشرفت یا بازگشت به گذشته

بخشی از مطلب

معماری کان هنگامی به شکوفایی رسید که نوعی سکون بر معماری مدرنیسم حکم فرما شده بود . البته دلایلی چند برای این سکون می توان برشمرد ولی گذشت زمان و بر آمدن نسل جوانتری از معماران از اهم این دلایل است .
از سه ستاره ی درخشان و تقریبا بلامنازع مدرنیسم نیز رایت بدرود حیات گفته بود و میس و لوکوربوزیه نیز آخرین سال های عمر را می گذراندند .
به علاوه میس مدت ها بود همان بود و لوکوربوزیه نیز به نظر می رسید که نمی خواهد شعری تازه بسراید یا یارای آن را ندارد .
این هر سه البته در قرن نوزدهم زاده شده و اوج تواناییشان در نیمه ی نخست قرن بیستم به منصه ی ظهور رسیده بود .
لوئی کان چندین سال از این هر سه معمار جوان تر بود و اگر چه اندکی با تاخیر در نخستین سال های نیمه ی دوم قرن بیستم به سنی رسیده بود که بتواند اظهار وجود کند .

وی که در سال 1901 زاده شده بود ظاهرا مانند بسیاری ازمعماران جوان و با استعداد زمان خود گاه مسحور و گاه مقهور این سه استاد بوده تا سال های دهه ی پنجاه لب فرو بسته بود .
تا این زمان که کان متجاوز از پنجاه سال داشت از وی کار برجسته ای ثبت نشده است .
طرحی از او که برای خانه سازی " کوی کارور " ( البته به اتفاق دو معمار دیگر ) موجود است اگر از اعتبار وی نکاهد چیزی بر آن نمی افزاید .
هنگامی هم که کان در حدود آغاز سال های دهه ی پنجاه لب به سخن گشود جو معماری ایالات متحده و سراسر جهان چنان تحت تاثیر سه ستاره ی درخشان معماری مدرن بود که کان تقریبا گفتار آنان را تکرار می کرد .
البته گفتاری که در آسیاب فیلسوفانه ی وی نرم شده و با سخنان دو پهلو در عین حال اندیشه های او را مطرح می کرد .
در این زمان اگر آسمانخراش های دفاتر معماری مانند " اس او ام " به تبعیت آشکار از معماری میس ون در روهه در سراسر امریکا و بسیاری از شهرهای جهان قد بر می افراشت یا اگر فیلیپ جانسن به سال 1949 در " نیو کانئان " در ایالت " کانه تیکات " خانه ی شیشه ای " را به تبعیت کامل از میس ون در روهه ساخت چندان شگفت نبود .
چون دفاتری چون اس او ام و نظیر آن شرکت های معماری تجاری بودند که در پی فروش متاع خویش دنباله رو جو غالب زمانه اند و به علاوه پاره ای از شاگردان و مریدان میس ون در روهه در این سال ها در این دفاتر معماری طراح ارشد بودند .
ساختمان فیلیپ جانسن مصداق کامل سخن معروف میس ون در روهه بود که در اشاره به معماری خوب می گفت : ساختمان باید تقریبا هیچ باشد .
او آغاز از شاگردان وفادار میس ون در روهه و چنان شیفته ی کار های استاد بود که به آلمان برای دیدار او رفت و کتاب " سبک جهانی " را به اتفاق " هیچکاک " در معرفی آثار میس ون در روهه و سایر نهضت ها و معماران سرشناس این زمان اروپا حتی به بهای نادیده گرفتن فرانک لوید رایت نوشت .
از این رو طبیعی بود که جانسن از اصول میس ون در روهه سر سوزنی عدول نکند . اما جالب این است که در همین سال ها معماری نسبتا مستقل چون " اروسارینن " که به ظاهر مستغنی از گرایش های میس ون در روهه است در طرح خود برای مرکز فنی کارخانجات جنرال موتورز همان نوع عرضه کردن عوامل فر ساختی و سادگی و نظم هندسی و ریتمیک نماهای میس ون در روهه را دنبال می کند .
به تاثیر چنین جوی سخنان لوئی کان در این زمان شنیدنی است :
" گرایش های طراحی که راه به پنهان کردن عوامل سازه می برد جایی در این نظم ( نظم مطلوب و مورد تحسین لوئی کان ) ندارد .
چنین گرایش هایی مانع بسط و گسترش هنر هستند . به اعتقاد من در معماری مانند هر هنر دیگری هنرمند به مدد ذائقه و قریحه ی خویش تمام نشانه هایی را که نشانگر طرز ساخته شدن کار است در اثر باقی نگاه می دارد ... اگر ما خو را چنان تعلیم دهیم که طرح معماری خود را همان گونه ترسیم کنیم که ساختمان را می سازیم .
یعنی شالوده ی طرح را از پی به بالا آغاز می کنیم ... آن گاه تزیین صرفا از علاقه ی ما برای آشکار داشتن ساختمان و شیوه های آن منبعث خواهد شد . نتیجه آنکه پنهان داشتن عوامل نور و تاسیسات و مانند آن در ساختمان سخت ناصواب و تحمل ناکردنی خواهد شد . " ( فرامپتن – صفحه ی 244
,.....