دانلود پاورپوینت بررسی ظرفیت های آبنما در طراحی معماری داخلی ایرانی

ظرفیت های آبنما در طراحی معماری داخلی ایرانی

نمایی از آبنما در خانه مرتضی قلی خان اقبال السلطنه در ماکو

زیستگاه انسان همواره حول منابع آب شکل گرفته xadاست و اصطلاح «آبادانی» حکایت از رابطه بلافصل و ضروری آب با تشکیل جوامع بشری دارد. در ایران با توجه به جایگاه آب و ارزش xadهای مادی و معنوی آن – که سابقه در دوران باستان دارد و در دوره اسلامی نیز از منظر دینی اهمیتی خاص می xadیابد- این عنصر حیاتxad بخش به معماری داخلی بناهای مسکونی نیز راه یافته و حتی مکانی را به خود اختصاص دادهxad است که اصطلاحاً «حوضxad خانه» نامیده می xadشود. حوض xadخانه مکانی است متشکل از یک حوض یا آبنما در مرکز، و فضایی که برای نشستن و استراحت در اطراف آن تعبیه شدهxad است. حوضxad خانه ها علاوه بر کارکردهای طبیعی خود همچون ایجاد فضای خنک با رطوبت کافی در ماه xadهای گرم سال و تأثیرات روحی و روانی، دارای کارکرد زیباشناختی نیز هستند و همچون سایر قسمت xadهای بنا دارای تزییناتی میxad باشند که برای تأکید و برجسته xadسازی خواص آبxadنما به آن الحاق می xadشده xadاست. با توجه به اینکه امروزه معماری داخلی بناهای مسکونی در ایران بیشتر طبق الگوهای مدرن طراحی و اجرا می xadشود که یکی از پیامدهای آن جدایی سکونتگاه انسان از طبیعت و عناصر طبیعی است، در این مقاله کوشش بر آن است تا قابلیتxad های طبیعی و زیباشناختی آبxadنما برای بهxadکارxadگیری در دکوراسیون داخلی مورد مطالعه قرار گیرد.

حوضخانه در معماری سنتی ایران

حوضخانه نوعی فضای معماری است که به عنوان اقامتگاه تابستانی در باغ یا خانه احداث می xadشده و در فصل گرما مورد استفاده قرار میxadگرفته است. نقش اصلی آن ایجاد یک فضای واسط بین درون و بیرون از طریق کشاندن عناصر طبیعی به فضای درون برای تامین دمای مناسب می xadباشد. در واقع حوضخانه به منظور خنک کردن هوای خانه در تابستان با استفاده از خاصیت خنک کنندهxad ی تبخیر آب ساخته می xadشود. با توجه به نوع رابطه با باغ یا حیاط و نوع اقلیم، اندازه و موقعیت آن تفاوت داشته xadاست. معماران ایرانی آب را در مجموعه xadهای خود وارد میxad کردند و در به xadکارxadگیری این عنصر، گنجینهxad ای از خصوصیات فیزیکی و مذهبی را به خدمت میxad گرفتند تا معماری آنان از غنای بیشتری برخوردار باشد. داشتن عمارت حوضxadخانه ، یکی از علایم و نشانهxad های تشخص و تمکن هم به شمار می xadآمده xadاست و لذا افرادی که از نظر مالی توان ساخت چنین بنایی را میxad یافته xadاند علاوه بر برخورداری از فضای مطبوع آن در تابستان ، از تشخص و امتیاز طبقاتی آن نیز بهرهxad مند می xadشدند. حوضxadخانه با مرکزیت حوض و در مسیر حرکت آب قناتxad ها که بر تقاطع دو محور اصلى حیاط مرکزى، در فضایى پایین xadتر از حیاط ساخته می xadشد و در روزهاى گرم تابستان، فضایى خنک فراهم میxad کرد. جبهه رو به حیاط حوضxadخانه همواره باز بود. دو تا چهار اتاق در اطراف حوض ساخته می xadشد که با درهاى چوبى به حوضxadخانه متصل میxad گردید. کف اتاقها حدود یک متر از سطح فضاى داخلى یا حوض بلندتر بود. جریان آب از یک طرف به حوضxadخانه وارد و ضمن عبور از آن از طرف دیگر خارج می xadشد. نور حوضxadخانه نیز از پنجره xadها و گاه روزنxad هاى سقف تأمین میxad شد. حوضxadخانهxad هاى باغ دلگشاى شیراز، کاخهاى هشت بهشت اصفهان، صاحبقرانیه تهران، اشرف مازندران، باغ مزار کاشمر و باغ دولت xadآباد یزد از معروفxad ترین نمونهxad های این بنا هستند. حوض xadهای آب، علاوه بر ایجاد رطوبت و خنکی، نور ضعیفی را نیز به اطراف منعکس می xadکنند و بدین منظور در خانهxad هایی که بنای حوضxadخانه مستقل است، در محور عمود بر حوض، نورگیرهایی تعبیه می xadشده xadاست. در حوضxadخانه باغ دولت xadآباد یزد حوض آب درست در زیر محور بادگیر قرار دارد که در آن علاوه بر جریان یافتن هوا، نور نیز در آب منعکس می xadشود. بنابراین حوضxadها در داخل ساختمان زیر گنبد و منطبق بر محور عمودی نورگیر اصلی که در رأس گنبد قرار دارد، واقع می xadشوند. این فضا پیوند معماری و طبیعت را به xadوسیله عنصر آب که یکی از ارزشمندترین عناصر طبیعی است، برقرار میxad کرده xadاست. ابداع و احداث حوضxadخانهxadها ناشی از نیاز منطقه به نسبت وضعیت جوی و شرایط جغرافیایی مناطق کویری و شدت گرمای تابستان این مناطق بودهxad است. سیستم عملکردی حوضxadخانه به این صورت بودهxad است که آب از یک سمت حوضxadخانه وارد میxad شده و با عبور از حوض آب از سمت دیگر خارج می xadگردیده xadاست.علاوه بر اینکه عبور جریان آب باعث خنک شدن محیط میxad شدهxad است در برخی از حوضxadخانه xadها با ساخت بادگیر در مجاورت بنا، جریان مداوم هوا وارد این فضا می xadشده و باعث افزایش برودت و مهیا شدن شرایط آسایش در این مکان بوده xadاست. بادگیر به نوعی دیگر ارتباط فضای بیرونی حوضxadخانه با فضای داخلی را برقرار میxad کند که نقش باد مانند آب نسبت به منظر در این فضا را میxad توان احساس و درک کرد. در واقع هواکش برای خارج شدن هوای گرم و شتاب دادن به حرکت و جریان هوا در سقف ایجاد می xadشد، اما در عین حال امکان حضور نسیم و جریان هوا را در شکلی کنترلxad شده ایجاد می xadنمود.

محل استقرار حوضxadخانه عموماً در طبقه زیرین طنبی بوده است، اما استثنائاً در همکف نیز ساخته می xadشدهxad است، به عنوان مثال در خانه مشروطیت تبریز، حوضxadخانه در طبقه همکف واقع است. در پیرامون حوضxadخانه ، دو یا چهار اتاق ساخته می xadشد که معمولاً کف آنها حدود یک متر از کف فضای داخل حوضxadخانه و یا از سطح حوض بلندتر می xadباشد که می xadتوانستند به عنوان سکویی جهت نشستن استفاده شوند. این اتاقxad ها به xadوسیله درهای چوبی با داخل حوضxadخانه مرتبط می xadشوند و بعضاً هم به وسیله پنجره از فضای باز اطراف حوضxadخانه نور میxad گیرند. در خانه xadهایی که دارای ایوان سرتاسری جنوبی یا شمالی باشند حوضxadخانه بازشوهایی به این ایوان داشته xadاست. حوضxadخانهxad ها پوششxad های متنوعی دارند که اغلب نوع پوشش فضای مرکزی آنها متفاوت با نیم فضاهای جانبی است. ارتفاع آنها به اندازه یک طبقه بوده و در سمت جنوبی پنجره xadهایی رو به حیاط، جهت تهویه و نورگیری دارند. معمولاً حوض از بخش اصلى مخزن نگهدارى آب و یک «کوله حوض» (قسمتى سنگى یا آجرى که از کف زمین بالا میxad آید و پیرامون حوض را می xadگیرد)، آبراه xadهایى به نام پاشویه در داخل و بیرون کولهxadحوض، و گاه شیرهاى آب براى وضو و شستشو و سکوهاى سنگى براى نشستن در اطراف آن تشکیل میxadشود. حوضxadها بسته به سلیقه و نیاز و فضا، به شکلxad هاى گوناگون ساخته می xadشده xadاست. متداول ترین آنها چهارگوش، مستطیل با تناسب طلایى، لوزى و دایره بوده، اما شش، هشت، نه، دوازده و شانزده گوشه، و در دوره قاجار صلیبى مانند حوضxadخانه مجتهدی در تبریز و بیضى مانند خانهxad های صحتی و نیشابوری در تبریز نیز وجود داشته است. مهمترین عنصر تزیینى حوضxad ها فواره xadها بودهxad اند. به مجموعه حوض و فواره گاه آبنما میxad گفتند که در ساخت آنها از مواد گوناگونى مانند مس، سرب، سنگ، برنج و سفال استفاده می xadشد. در تعریف آبنما آمده است: حوض آب، یا مجموعه xadای از حوض و فواره و … که آب اصلیxad ترین عنصر تزیینی آن است و حوض و فواره معمولاً در مرکز قرار دارند.



جایگاه آب در معماری داخلی ایرانی

معماری ایرانی از اندیشه ایرانی و میراث هنری ایران سرچشمه گرفته xadاست و مصالح مورد استفاده در معماری دو جنبهxad ی توأمان زیبایی و تکنیکی دارند. از طرفی دسترسی به منابع آب یکی از مهمxad ترین عوامل مؤثر در شکلxad گیری شهرها مورد توجه بودهxad است. در سرزمین ایران آب، به عنوان عنصر هستیxad بخش، همواره مورد توجه بوده و در ذهن ایرانیان، جایگاه ویژه xadای داشتهxadاست. به طور کلی، مکان استقرار شهر ایرانی تابع حضور آب بوده xadاست و شهرها عموماً در امتداد مسیر رودخانه xadها، پیرامون چشمه xadها ، و یا در مسیر قناتxad ها ساخته می xadشدند. به دلیل تنوع اقلیمی و محیط طبیعی در بسیاری از مناطق نیاز مردم به آب از راه منابع زیرزمینی، چون قنات و چاه xadها حاصل می xadشود. اما با این وجود آب همواره به عنوان یک عنصر تزیینی در کنار سایر کاربردهای آن حضور داشتهxad است. نمود آب در معماری به عنوان عنصری اصلی و مرکزی تلقی شده و معماری در اطراف آن قرار می xadگیرد، علاوه بر شکلxad دهی به محیط و فضا، نمود نمایشی و دکوراتیو نیز دارد. به همین دلیل حضور آب در معماری، همواره متضمن مفاهیم نمادین نیز هست. استفاده از آب در معماری به صورت حوضxad های بزرگ و انشعابات مختلف آن در حیاط و باغ ها، حوض و آبنما در درون بناها، صورت میxad گرفته xadاست. حوض xadخانه بخشی از بنای داخلی است که در شرایط گرمای هوا ، محیط قابل تحمل و فضایی مطبوع برای ساکنین خانه فراهم می xadکرده است. کاوش هاى باستان شناسى نمونهxad هاى بسیارى از کاربرد حوض را نشان میxad دهد، از جمله در خانهxad هاى مکشوفه از تپه یحیى در کرمان، متعلق به هزاره پنجم قبل از میلاد و در آثار معمارى ایلامى مکشوفه از هفت تپه خوزستان، متعلق به هزاره دوم پیش از میلاد نمونه xadهای حوض به چشم می xadخورد. با شروع دوره اسلامى و توجه بیشتر به طهارت و پاکى و نیز تزیین بناها، حوض با کاربردها و تزیینات متنوع از عناصر مهم معمارى اسلامى گردید. در خانهxad هاى سنّتى ایران، حوض براى کاستن گرما و تأمین رطوبت هوا، وضو ساختن، شستشو و ذخیره آب و آبیارى ساخته می xadشد. جنبه حیاتی و تقدس آب برای ایرانیان و بهxad کارxadگیری آن برای ایجاد پیوند ماxadبین معماری و طبیعت یکی از دلایل استفاده از آب در معماری داخلی می xadباشد. همچنین بهxad وسیله ایجاد سایه، آب- این عنصر حیاتی و مقدس- را حفظ میxad کردند. ابداع و احداث حوضxadخانهxad ها ناشی از حفظ حیات و نیاز اقلیمی مناطق گرم و یا خشک در تابستان بوده است. از طرفی باید توجه داشت نور و آب دو عنصری هستند که اغلب محورها و مرکز اصلی فضای معماری را مشخص میxad کنند[3] و بنابراین حوض آب غالباً در یکى از محورهاى اصلى فضاى خانه قرار داده xadمیxad شد، به طورى که طول حوض در امتداد طول خانه قرار گیرد. در یزد بر سر راه بادهایى که از طریق بادگیرها به محیط خانه وارد میxad شد، حوضچهxad هاى کوچکى قرار می xadدادند که هم هوا را خنک میxad کرد و هم در گوشه و کنار آن از مواد غذایى نگهدارى می xadشد. همچنین در حوضxadها از حیواناتى چون ماهى و برخى مرغان آبى نگهدارى میxad کردند. کمبود آب در ایران از عوامل مهم برای تمایل به تماشای آب و استفاده از آب به عنوان منظر، برای تماشاگر ایرانی بوده است و از طرفی جایگاه ویژه آب در تفکر اسطوره xadای ایران باستان و آیات قرآن و توجه دین اسلام به ویژگیxad های حیاتxad بخش آن سبب ایجاد زمینه xadهایی برای پاس xadداشت این عنصر ارزشمند میxad شد.



زیباشناسی آب در معماری داخلی



آب نماد وجود بالقوه همه چیزها است، به طوری که در آفرینش، اساطیر و آئین ها همواره مقدم بر هر شکل و صورتی در نظر گرفته میxad شود. تعابیر و مفاهیمی که در رابطه با آب مطرح است، پیوند نزدیکی با معانی ذاتی آن و نقش حیاتیxad اش در خشکxad بوم ایران داشته xadاست. در ایران آب پیام آور روشنایی و پاکی به شمار می رفت و از ارزش زیادی برخوردار بود، تا جایی که آلوده کردن آب از گناهان بزرگ محسوب می xadشد. شاید به علت اینکه ایران کشوری کم آب بوده، این مایع حیاتی بین ایشان قدر و منزلتی والا داشته است. به دلیل تقدس خاص آب در مشرق زمین و بخصوص نزد ایرانیان و مسلمانان، همواره از عناصر اصلی شکل xadدهی به فضاها بوده است. آب در معماری ایرانی به اشکال مختلفی حضور دارد که خود ناشی از ارزش والای آن در حیات مردمان این سرزمین و تجسم باورها و اعتقادات آنان نسبت به این ماده زندگیxad بخش است. مرکزیت آب از مهمترین شکلxad های حضور آب در مکان زندگی است. بهxad دلیل اینکه مراکز آبادانی حول منبع آب شکل میxad گیرند مرکزیت آب در بنا و فضا نیز بر کانونی بودن و مورد توجه بودن آب تأکید می xadورزد. این مرکزیت خود حاوی مضامین و معانی مذهبی و معنوی نیز هست و همچنین به عنوان یک عامل هویت بخشِ مهم در ایجاد فضا مطرح می xadباشد. همچنین آب در عین شکلxad پذیری در معماری ایرانی یک عنصر شکل xadدهنده نیز هست؛ به نحوی که با ایجاد مرکزیت و نیز انشعابات مختلف به فضا شکل داده به آن هویت می xadبخشد. به این ترتیب آب در ارتباط با محیط اطرافش معنا میxad یابد و متقابلاً به محیط معنا و مفهوم میxad بخشد. نقش دعوتxad کنندگی آب در معماری را نیز نباید از نظر دور داشت. آب چه در مرکز قرار داشته باشد و چه به صورت جاری و روان در محیط حضور داشته باشد و چه در حالت سکون و یا حرکت، همواره حالتی دعوت xadکننده دارد. صدا و تلألو آب نگاه ناظران را به خود میxad خواند و بسته به نوع حضور در فضا با تماشاگر خود ارتباط برقرار میxad کند. حرکت آب نشانه جریان زندگی نیز هست و همین طور تداعیxad گر بهشت و نهرهای روان آن در تفکر اسلامی می xadباشد. در کاخها و باغها غالباً در جشنها، در کنار حوضها و استخرها چراغانى می xadشد تا از انعکاس نور چراغها در آب، جلوهxad هاى بصرى پدید آید. فواره xadها افزون بر جلوه بصرى، به سبب صداى فروریختن آب بر سطح حوض، نوعى تأثیر موسیقایى نیز پدید میxad آوردند. از سویی همانxad طور که پیشتر نیز گفته شد، حوض داراى مفاهیم نمادین نیز هست. آب در معماری به صورتxad های مختلف راکد و ساکن، رونده، جوششی و پرتابی یا فواره xadای مورد استفاده قرار میxad گیرد که هر یک مفهوم خاص خود را دارند. آبهای ساکن حالت بازتابی دارند. این چنین آبی آرام است اما حالتی ظریف و شکننده دارد و یک حرکت کوچک میxad تواند سکون و مفهوم حاصل از آن را بر هم بزند. آب ساکن به دلیل آرام و انباشته بودن آن حالتی رازگونه دارد و به نظر میxad رسد روح متفکر و جاری طبیعت در آن ظهور می xadکند. آب ساکن طبیعتاً تصاویر را در خود منعکس می xadسازد و به همین دلیل یک عنصر قابل توجه در ترکیب xadبندی فضا است. سطح آیینهxad وار آب محیط اطراف را بازتاب میxad دهد. سطح آب نقطه تلاقی جهان واقعی و خیالی است. تصویر انعکاس یافته در آب به بی xadنهایت و امتداد و عمق اشاره میxad کند، تکرار فضا است، و به عبارتی سمبل آسمان در زمین است.

بر خلاف آبِ ساکن، آبهای پویا یا متحرک بسیار پر انرژی بوده و به سرعت توجه بیننده را به خود جلب میxad کنند. آب جاری با ایستاییِ معماری، نوعی تقابل و تناقض ایجاد میxad نماید و این تقابل به سهم خود یک حالتی از گذرا بودن زمان را به بیننده القا میxad کند و از طرفی سکون و رکود ذهن را بر هم می xadزند. حرکت آب از نظر صدا و موسیقی مفهوم قابل توجهی دارد. صدای تولید شده توسط آب نیز از نظر تأثیرگذاری به بخش xadهای مختلفی تقسیم می xadشود. آب هنگام برخورد با مانعxad ها و یا هنگام جاری شدن بر سطوح مختلف، صداهایی متفاوت و متنوع ایجاد می xadنماید و این صداها بر حسب سرعت، فشار و حجم آب متفاوت است. جاری شدن و یا فواره زدن آب در مسیرهای مختلف با شدت xadهای مختلفی صورت میxad گیرد. عناصر معماری مربوط به آب با صدای خود پیغام دعوتی پخش نموده و ساکنان بنا را به خود میxad خوانند. صدای آب در فضای درونی بیشتر حالتی مکاشفهxad گونه دارد و بعلاوه ممکن است در برخورد با دیوارها و به طوری کلی در برخورد با موانع انعکاس یابد و نوع متفاوتی از موسیقی را در تقابل با فضای بیرون ایجاد نماید. زیرا در بیرون جنبه برون گرایانه غالب است و صدای آب با صداهای محیط بیرون ادغام میxad شود. صدای آب در سکونتگاه انسان، نشانه تسلط انسان بر طبیعت نیز هست . در واقع به این طریق انسان طبیعت را در شکلی رام و ظریف و آرامش بخش به محیط زندگی خود کشانده است. در فضای بیرون همچنین برای عمق xadنمایی و ایجاد خطای بصری کف حوض را معمولاً کاشی کاری نمیxad کنند. اما حوضxad هایی که در اندرونی ساخته می xadشوند با انواع کاشیxad ها تزیین شده و بالعکس به نازکی و روشنی آب تأکید می xadورزند. در اینجا آب حالت یک ماده شفاف را دارد که در فضای تاریک و زیرزمینی به مدد نور میxad شتابد. همچنین باید توجه داشت که تزیین حوض و فضای اطراف آن و نیز ایجاد تمهیداتی همچون سیستم فواره، به منظور برجسته ساختن حضور آب در فضا صورت میxad گیرد. در واقع به این طریق معماران ایرانی می xadخواستند آب را به شکلی برجسته در درون بنا به نمایش بگذارند و از مقدار اندکی آب، بیشترین تأثیرات را ایجاد نمایند. رنگ حوض و نحوه حرکت آب در آبنما تاثیر بسزایی در نحوه بازی نور در فضا دارد و نور ساعات مختلف روز در برخورد با رنگ حوض افکتهای متفاوتی ایجاد می xadنماید. به این ترتیب طراحان در معماری سنتی با استفاده از عناصر طبیعی همچون آب و نور به تمهیدات چشمگیری در تزیین فضا دست می xadیافتند. همچنین آب از عناصری است که در نزد ایرانیان نشانه پاکدامنی و باروری و برتری است تا آنجا که یکی از جشنهای ششگانه آمیخته با هنرهای قومی در ایران قدیم به این عنصر منسوب می xadشود و حضور دائمی آب در محیط زندگی نشانه توجه متداوم و گسست ناپذیر ایرانیان به این عنصر بوده است.



قابلیت های طبیعی آب در معماری داخلی



آب در نزد ایرانیان نه تنها برای رفع نیازها مورد استفاده قرار می گرفته، بلکه از لحاظ معنوی و روحی نیز تأثیر بسیاری داشته است. آب با قابلیت های مختلف خود مانند حیات بخشی، تازگی، درخشندگی، پاکیزگی، رونق و رواج روشنایی، سکون و آرامش و تحرک، احساس های متفاوت در روح و روان انسان گذارده است. به همین دلیل همواره در مکان هایی که ساخته دست بشر هستند، به صورت های مختلف برای خود جا باز کرده است. برای ایجاد فضای راحت و منطبق با اقلیم، نیاز به اتخاذ روشی هماهنگ با معماری ساختمان و استفاده از عناصر طبیعی بود، به عنوان مثال نمونه xadای از آبنماها مثلاً در خانه دولت آباد یزد درست زیر بادگیر قرار دارد که هم از نظر تامین منبع هوا برای ایجاد خنکیِ لازم و هم از نظر تأمین نور حائز اهمیت است. همچنین باید توجه داشت که در معماری سنتی حوضxadخانه را معمولاً در زیرزمین می xadساختند و کف اتاق xadهای اطراف آن را اندکی بلندتر میxad ساختند. به این شیوه جریان هوا راحتxadتر صورت میxadگرفت. در واقع در معماری سنتی بدون نیاز به صرف انرژیxad های مضاعف از نیروهای طبیعی برای ایجاد فضای مورد نظر استفاده میxad شد. آب علاوه بر ایجاد فضای خنک و باطراوت، تمرکز و الهام آفرینی و آرامش خاطر و آسایش روحی ایجاد می xadنماید. آب ساکن همچنین سبب ایجاد احساس خلوت، سکوت، تفکر و آزادی و هدایت انسان به سوی تفکر میxad شود. یک فضای مثبت برای تصویرسازی خلاق، نماد زندگی بهشت و زیبایی و سرسبزی، وحدت، ایستایی صلح و آرامش است. و آب در حالت متحرک سبب ایجاد تحرک و سرزندگی و پویایی میxad گردد. بنابراین حضور آب در محیط زندگی علاوه بر ایجاد آرامش جسمی، آرامش روحی و روانی نیز ایجاد می xadنماید.



آب در معماری داخلی امروزی



طراحی داخلی در هر محیطی بدون شک تحت تاثیر عوامل محیطی و آب و هوایی آن منطقه بوده است. یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در شیوه طراحی معماری، نوع آب و هواست که سبب اتخاذ روشxad هایی برای مقابله با برخی عوامل محیطی یا متعادل ساختن آن شده است. انواع تمهیدات برای ایجاد دمای مناسب در محیط زندگی در معماری ایران رایج است که به روشهای مختلفی از جمله استفاده از مصالح متناسب با هر اقلیم، و یا نحوه طراحی بنا صورت میxad گیرد. به عنوان مثال ایجاد بادگیر یا حوضxadخانه از قابل توجهxad ترین روشxad های مقابله با گرمای هوا در تابستان است. اگرچه به تدریج، با توسعه فنxad آورى و پدید آمدن وسایل خنک xadسازى و خشک شدن قناتها و مانند آن، حوضxadخانه xadها رونق خود را از دست دادند اما با اندکی تأمل و رجوع به معماری گذشته می xadتوان مجدداً از شیوهxad های سنتی برای ایجاد فضای دلخواه استفاده نمود. در واقع بناها و فضاهای مصنوع امروزی باعث جدایی ما از طبیعت میxad شوند. اگرچه این جدایی از طبیعت به منظور ایجاد یک قلمرو انسانی و به دور از خطرات عوامل طبیعی صورت گرفته xadاست، اما کیفیتی مصنوعی داشته و سبب بیگانگی انسان از طبیعت میxad شود. و به عبارتی نیاز روانی انسان به طبیعت و مفهوم حضور آب در فضا در معماری امروز مورد بی xadتوجهی قرار گرفته است. طبیعت، حلقه گمشده زندگی مصنوعی امروز است. پویایی و سرزندگی محیط سنتی ما به یک خاطره تبدیل شده است. محیط مصنوع، و معماری امروز، ما را از طبیعت جدا ساخته xadاند. امروز، آب در معماری ایرانی و بخصوص معماری داخلی، حضوری مفهومی ندارد، در حالیxad که می xadتواند دستمایه طراحی فضاهای مختلف زندگی باشد.

نیاز به پیوند معماری و طبیعت در هنر معماری ایرانی بوسیله عنصر آب که مقدس و ارزشمندترین عنصر طبیعی بوده است حاصل شدهxad است. در واقع آب یکی از عوامل پیوند معماری و طبیعت است که به عنوان یک عنصر تزیینی وارد معماری ایرانی شده است و فضای حوضxadخانه که بدین منظور شکل گرفته است به نوعی فضایی واسطه و نیمه باز مابین فضای باز و بسته یا داخل و خارج است. ساخت حوضxadخانه و آبنما به ایجاد تعادل میان محیط ساخت بشر و طبیعت و نیازهای انسان منجر میxad شود. آبنماها در مرکز ثقل ساختمان و در قسمت تابستانxad نشین (جبهه جنوبی و شرقی) جانمایی شده xadاند و مجلل xadترین فضاها به حساب می xadآمدند. معمولاً بر فراز آبنما بر سقف تزییناتی ایجاد میxad شود که در بازی نور و تلالو آب ، تأثیرات زیبایی ایجاد می xadنماید و می xadتواند به عنوان یک تمهید دکوراتیو در معماری امروز نیز به کار گرفتهxad شود. اگر چه امروزه امکان ساخت حوضxadخانه در فضاهای آپارتمانی وجود ندارد اما آبنما به طرق مختلف و متناسب با این فضاها میxad تواند در معماری داخلی حضور یابد. در واقع امروزه آب بیشتر در قالب مصنوعاتی مانند اکواریوم وارد فضای داخلی میxad شود. این شیوه اگرچه برای فضاهای کوچک و بسته آپارتمانی مناسب به نظر می xadرسد اما خالی از مفهوم سنتی آب در معماری است، زیرا حضور آب در معماری سنتی ایران به صورتی کاملاً طبیعی لمس می xadشود. این حضور هم از نظر زیبایی بصری و هم از جنبه موسیقایی و در عین حال به لحاظ مفهوم معنوی و مذهبی مایه آسایش جسم و تعالی روح انسان میxad شود.



2. نتیجه گیری

در معماری سنتی ایران، همواره تعادل بین عناصر مختلف برقرار بوده و ساخت محیط زندگی با توجه به نیازهای جسمی و روحی توأمان صورت گرفته است. در این میان به دلیل نیاز انسان به طبیعت و لزوم پیوستگی میان این دو، در معماری ایرانی سعی شدهxad است که از عوامل طبیعی برای رفع برخی از نیازها استفاده شود و در عین حال با برجسته ساختن جنبه تزیینی و نیز ایجاد نوعی احترام و بزرگداشت نسبت به طبیعت این عناصر در طراحی معماری به کار گرفته شوند. یکی از راههای پیوند معماری و طبیعت ایجاد حوضxadخانه در حیاط، باغها و نیز اندرونی خانهxad ها بودهxadاست. حوضxadخانه یک فضای معماری است که بر اساس نیاز به ارتباط فضای درون و بیرون و تأمین شرایط خرده اقلیم و آسایش در درون بنا شده xadاند. این فضا علاوه بر ایجاد دمای مناسب جهت آسایش ساکنان، حاوی عناصر زیباشناختی نیز می xadباشد که آب اصلیxad ترین و محوری xadترین عنصر این مجموعه می xadباشد. امروزه عناصر طبیعی و از جمله آب به دلایل مختلفی از معماری داخلی حذف شدهxad اند. این در حالی است که حضور آب در معماری علاوه بر تأثیرات طبیعی که در ایجاد طراوت و آرامش روحی دارد سبب تداوم مفاهیم معنوی مربوط به آب در تفکر ایرانی و اسلامی میxad گردد. این مفاهیم که پیوند ناگسستنی با دیدگاههای مذهبی و معنوی درباره تقدس، پاکی و ارزشمندی آب دارند سبب میxadشود که حضور عناصر دکوراتیو در معماری داخلی با عنایت به ویژگیxadها و کارکردهای زیباشناختی، چه از لحاظ زیبایی بصری و صوتی و چه زیبایی معنایی صورت پذیرد.