دانلود پاورپوینت آیا معماری امروز ایران محصول انقلاب اسلامی است؟

ایرج اعتصام / استاد دانشگاه تهران
آنچه از شعارهای اصلی انقلاب در پوسترها به خاطرم است، مطلبی از «آیت الله بهشتی» است که می گوید : “انقلاب ما انقلاب ارزش هاست”.
شور و شوق انقلابی معماران جوان در آن زمان می توانست با تجزیه و تحلیل مستمر این شعار و سایر ایده آل های انقلاب، راه تازه ای از نحوه تعلیمات معماری را ارائه دهد؛ که در تئوری و عمل حرف تازه ای در طراحی و اجرا داشته باشد. متأسفانه جنگ هشت ساله ایران و عراق، اولویت ها را تغییر داد. بدیهی است در زمان جنگ، مسئله اصلی نجات مملکت بود، نه نجات تئوری و طراحی معماری!
کما این که بسیاری از دانشجویان و مربیان دانشگاهی نیز راهی جبهه های جنگ شدند. در این بین تغییراتی که در برنامه معماری تحت عنوان «انقلاب فرهنگی» صورت گرفت؛ نارسا، عجولانه و تابع احساسات بود که نتیجه آن افزایش بی رویه دروس نظری و کم شدن حجم طراحی شد و این صرفاً یک جابجایی نامناسب بود، نه متکی بر مفاهیم و ایده آل های انقلاب.
بعد از خاتمه جنگ و آغاز بازسازی ها (دوران سازندگی)، ساخت و سازهای شهری اعم از بخش دولتی و بخش خصوصی سرعت گرفت، ولی نه با آن دیدگاه های انقلابی مورد انتظار، بلکه با تقلید بی کیفیت از نمونه های خارجی که از طریق مجلات خارجی و اینترنت در دسترس معماران قرار می گرفت.
در این زمینه بخش عمده ای از جامعه شهری «تازه به دوران رسیده» نیز با کمک شهرداری های «تراکم فروش» و «عملکرد فروش» ساختمان هایی را ایجاد کرده اند که در بسیاری از موارد اسباب خجالت معماران و شهرسازان ایرانی است.
محمدمنصور فلامکی / استاد دانشگاه تهران
معماری، به مثابه فراورده ای که بر اخلاق و بر فرهنگ انسان ها متکی است و معماری به مثابه پدیده ای که برای زاده شدن اش بذری لازم است و برای پرورانیدن اش باید تغذیه شود، می تواند مورد سنجش و ارزیابی ما قرار گیرد تا هر آینه لازم باشد، شرایط بذرافکنی و پرورش آن را، به قصد متعالی کردن دگرگون کنیم.
گامی که برداشته شد، چندان قدرتمند بود و ریشه ای عمل می کرد که انقلاب نام گرفت و نمی توانست به مسئله ها و نیازهای مردمان، همزمان، پاسخ گویی نکند. که از جمله این مسئله ها و نیازها، فضای ساخته نیز بود :
هم در مقیاس فردی و هم در مقیاس اجتماعی، تولید معماری باید راهی متعالی را پیش می گرفت. هم مدرسه های معماری و هم دستگاه های اجرایی کشوری باید راهی نو را تعریف و پیگیری می کردند؛ که این، امری مقدس دانسته می شد و به همین جهت نیز بود که معماران ایرانی برجسته ای، در مقیاس هایی متسلسل و در مسئولیت پذیری هایی توانمند، همراه و همدل اش شدند. کسانی، طرح مسئله کردند و به مدیریت مشغول شدند؛ کسانی، به امور اجرایی طرح هایی پرداختند که نو بودند و برای کشور حیاتی؛ کسانی، به تولید مواد و مصالحی پرداختند که شکل قدیمی و کهنه نداشتند و باید به ساختن فضایی نوپرداز کمک می کردند؛ کسانی، به امور آموزشی و به پژوهش هایی پرقدر در بابمعماری و شهر پرداختند؛ کسانی، به تدریس معماری مشغول شدند؛ کسانی نیز به تولید نوشتارهایی پرداختند که، بدون آنها، مدرسه های کشور تغذیه علمی و فنی نمی شدند.
امروز، ارائه نظری به کمال سنجیده و به نتایجی متقن رسیده در باب چگونگی های ارزشی معماری معاصر ایران، امری چندان ضروری است که دشوار. در این راه، تلاشگران عاشق به ترفیع بارِ ارزشی معماری معاصر ایران، در فاصله میان «دگر خواستن» و «دگر ساختن»، متعهدند.
عبدالحمید نقره کار / استادیار دانشگاه علم و صنعت
برای بحث در این موضوع باید جایگاه اسلام به عنوان یک مکتب الهی و توحیدی، نسبت آن u202bرا با انقلاب اسلامی و آنu202bگاه با معماری و همزاد آن شهرسازی تشریح شود.
اسلام در حوزه نظر، همه حقایق عالم هستی را بیان نموده و با ارائه معیارهای راهبردی و اصول زیبایی شناسی جامع و مانع، ساختاری برای فلسفه هنر، نقد و ارزیابی آثار عملی انسان از جمله معماری و شهرسازی ارائه کرده است. اسلام در حوزه نظری، مطلق گرا و در حوزه عمل با توجه به مجموع شرایط موجود، نسبی گراست.
در حوزه معماری و شهرسازی نیز باید گفت، متأسفانه هنوز برنامه های آموزشی ایران الگو گرفته از کشورهای غربی است و محتوای دروس، ترجمه مطالب آن ها و روش تحقیق نیز، تحت تأثیر رویکردهای شک گرایی و نسبی گرایی (لائیسیته و سکولاریسم) در حوزه معرفت شناسی و انسان شناسی است، این رویکردها در مجموع مغایر با دیدگاه اسلامی است.
در نتیجه :
۱- از بعد نظری و محتوایی، از تلاش های صادقانه برخی از اساتید متعهد که بگذریم، هنوز محتوای دروس معماری ، اسلامی نشده است.
۲- در بعد عملی و تجربی، اگر از آثار برجسته برخی از معماران بگذریم، معماری ما هنوز مقلد است و از بعد تکنولوژی و فناوری عقب مانده، اما از بعد توسعه کمی و عدالت اجتماعی، یعنی ایجاد حداقل ها برای حداکثر افراد جامعه چه در معماری و چه در شهرسازی چه در بعد آموزش و چه در بعد ساخت و ساز اقدامات وسیعی صورت پذیرفته است.

۳- شرایط تاریخی ایجاب می نماید که در یک برنامه استراتژیک، ساختار آموزش معماری و شهرسازی ما به صورت بنیادین اصلاح و دگرگون شود تا به تدریج آثار مطلوب کمی و کیفی آن در ارتقاء دانش مدیران اجرایی و مهندسان مشاور و اصلاح قوانین و آیین نامه های مربوطه و در شأن انقلاب اسلامی به ظهور رسد.

بدیهی است، برای یک تحول بنیادین و تاریخی در حوزه فلسفه هنر، معماری و شهرسازی علاوه بر ایمان های قوی و همت های بلند، آماده نمودن زیر ساخت های لازم به ویژه در حوزه شهرسازی و خدمات عمومی، اجتناب ناپذیر است.
حسین سلطان زاده / استادیار دانشگاه آزاد اسلامی قزوین

احیای هنرهای اسلامی را می توان مهم ترین پدیده ای دانست که پس از انقلاب اسلامی مورد توجه قرار گرفت و بازتاب آن در معماری به چند صورت متجلی شد.

در وهله نخست، برخی برای دست یابی به نوعی معماری مناسب با فرهنگ اسلامی، به بعضی از ویژگی های آن مانند درون گرایی و محرمیت، که در پی زندگی شهری و به خصوص در پی آپارتمان نشینی مورد بی توجهی قرار گرفته بود؛ عنایت نشان دادند و عرصه واحدهای مسکونی، محله ها و عرصه هایی را برای طراحی و ساخت واحدهای کم ارتفاع، دارای حیاط و مستقل در نظر گرفتند. برای اجرایی شدن این ایده، زمین های حاشیه و یا درون شهرها را به قطعه های کوچک تقسیم و به متقاضیان واگذار کردند. این راه حل پس از حدود یک دهه منجر به توسعه و گسترش سطح بسیاری از شهرها و در پی آن دشواری خدمات رسانی به نواحی تازه ساخت شد و به تدریج تعدیل شد. بلندمرتبه سازی و انبوه سازی دوباره مورد توجه قرار گرفت. به نظر می رسد در این زمینه نیز در مواردی اشتباه هایی صورت گرفته است.

در عرصه طراحی و ساخت مجموعه های بزرگ فرهنگی و عمومی نیز تحولاتی صورت گرفت و به بعضی از عناصر معماری ایرانی مانند حیاط مرکزی، طاق و قوس و بعضی مصالحسنتی مانند آجر، کاشی و برخی تزئینات مانند کاشیکاری و کاربندی روی آورده شد. البته گرایش به معماری ایرانی از دهه پنجاه در معدودی از طرح ها و مجموعه ها پدید آمد و به شکل گیری شمار معدودی از آثار معماری منجر شد که غالباً ارزشمند ارزیابی می شود.

طراحی و ساخت آثار متعددی با توجه به خصوصیات معماری ایرانی طی دهه اول و دوم انقلاب صورت گرفت. اما به سبب آنکه رویکردهای موجود بیشتر جنبه شکلی داشت و پشتوانه های کافی نظری و فکری نداشت و از جنبه خلاقیت و نوآوری بهره مند نبود؛ به تدریج از سوی بسیاری از معماران و حتی کارفرمایان کنار گذاشته شد و در همین دوره آثار متعددی اجرا شد که نه تنها از فرهنگ اسلامی در آن ها اثری دیده نمی شود، بلکه گاه ساده ترین اصول و نشانه های معماری ایرانی نیز در آنها به کار گرفته نشده است.

تاکنون چند مرتبه مسئولان عالی کشور خواستار اعتلا و توسعه مهارت های معماری و شهرسازی اسلامی و ایرانی شده اند و هر بار نیز فعالیت هایی صورت گرفته، اما به نظر می رسد هنوز به نتیجه مطلوبی دست نیافته ایم. شاید بتوان ضعف نظریه پردازی را یکی از مسائل مهم این زمینه به شمار آورد.
بهروز منصوری / عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تهران ـ مرکز

معماری مدرن غلبه فرم بر محتوا، معماری سنتی تأثیرپذیر شکل از محتوا، معماری پایدار درآمیختگی فرم و محتوا و معماری پسامدرن تأکید بر مفاهیم محتوایی بر کالبد فیزیکی (Morph) که منجر به زمینه گرایی و بستر اجتماعی ـ فرهنگی شکل گیری اثر معماری می شود را در بر می گیرد.

تقارن زمانی انقلاب اسلامی با گرایشات پست مدرنی، در جهان که تأکید بر الگوها، مفاهیم محتوائی و زمینه های فرهنگی تاریخی معماری بومی هر منطقه دارد؛ با توجه به پشتوانه تاریخی باارزش در ایران توانست بستر اجتماعی و زیباشناسی مناسب و متأثر از شرایط جهانی منطبق با الگوهای معماری سنتی را پایه گذاری نماید که به تدریج با ظهور گرایش های جدیدتر معماری معاصر در غرب انسجام این گرایش معماری به آشفتگی منجر شد.

از سوی دیگر با توجه به شرایط اقتصادی و تحریم های بین المللی علیه کشور، دانش کالبدی معماری که سازه، مصالح و تکنولوژی ساخت داخلی است، نتوانست خود را در مقیاس بین المللی مطرح نماید. لذا شاهد شکل گیری ایده های عالی معماری با مبانی نظری قوی بودیم که در مرحله طرح باقی ماند و یا آنچه که به اجرا درآمد با ایده اصلی طرح فاصله داشت.

به طور کلی شاید بتوان سه دهه اخیر تاریخ معماری معاصر ایران را به سه حرکت عمده معماری نسبت داد :

۱- رواج معماری سنتی با تأکید بر بازخوانی محتوایی عناصر معماری سنتی و اسلامی ایران متأثر از متدولوژی و رویکرد هنری ـ فلسفی معماری پسا مدرن در غرب.

۲- افول گرایش های شکلی یا محتوایی به معماری تاریخی و اسلامی کشور به دنبال شروع کار معماران نسل اول پس از انقلاب با گرایش های تئوری قوی و عدم دسترسی به امکانات اجرایی و ساخت معاصر جهان که منجر به خلق آثار معماری بعضاً با ارزش همخوان با گرایش ها و تئوری های معاصر در جهان گردیده است.

۳- تأثیر موضوعات اقتصادی – اجتماعی دهه اخیر بر مراکز آموزشی و دفاتر معماری که باعث شکل گیری مدارس معماری با رویکرد انتفاعی و با عناوین گوناگون در دورافتاده ترین شهرستان ها و با کیفیت نازل آموزشی بوده است که حاصل آن افزایش طراحان معماری کم کیفیت است و بازتاب آن طراحی های ضعیف توسط دفاتر معماری این نسل است که هیچ ارتباطی با ارزش های معماری سنتی و اسلامی ایرانی که ریشه در تحولات فرهنگی ـ اجتماعی دهه اول انقلاب اسلامی داشته، ندارد و صرفاً در پی منافع مادی قراردادهای طراحی و فارغ از جنبه های تئوری و آکادمیک در سطح جهانی است.
امیر بانی مسعود / عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی تبریز

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، معماران ایرانی تحت تأثیر دو پدیده موازی قرار گرفتند. اولین آنها، اندیشه ها و کارهای ساخته شده معماران قبل از انقلاب اسلامی بود که سودای آشتی دادن معماری مدرن با سنت و فرهنگ ایرانی را در سر می پروراندند؛ دومین جریان تأثیرگذار، که ریشه در تمدن و فرهنگ غرب داشت، و از جریان اول نیز پُررنگ تر و تأثیرگذارتر بود، آشنایی معماران ایرانی با جنبش پست مدرن کلاسی سیسم (پومو)، که بین دهه های ۶۰ و ۷۰ میلادی در معماری اروپا و آمریکا شکل گرفته، و جریانات معماری پست مدرنیته در دهه ۹۰ میلادی بود.

معماران بعد از انقلاب اسلامی سعی در سوق دادن معماری ایران به سوی هویتی آزاد داشته اند و در مواردی، عمدتاً کارهای معماران قبل از انقلاب اسلامی به خصوص فارغ التحصیلان دانشگاه تهران، در راستای میراث فرهنگی و معماری خودی بوده است.

ولی این نکته را نباید فراموش کرد که عمده تب معماری دو دهه بعد از انقلاب، همانا اندیشه ها و کارهای معماران نسل دوم (آشتی دادن معماری مدرن با سنن و فرهنگ ایرانی) درایران بود که هیچ گرایشی به جز آن، حداقل در پروژه های ملی که زیر نظر دولت به اجرا می رسید، جایی برای مطرح شدن نمی یافت.

این معماران، به خصوص فارغ التحصیلان دانشگاه تهران (قبل از انقلاب اسلامی)، تحت تأثیر جنبش پست مدرن کلاسی سیسم (پومو) و معماری گذشته ایران (عمدتاً دوران اسلامی)، درصدد آن بودند که به معماری ایران عطر و بویی ایرانی بدهند و آنچه در این بین، از تریبون رسمی دولت نیز حمایت می کند، گرایش به معماری ایرانی – اسلامی (با نقش پُررنگ معماری ایران اسلامی) است. این گرایش عمدتاً ساختمان های مهم دولتی، که هزینه های آن از طریق نهادهای دولتی پشتیبانی می شود را در بر می گیرد.